Toen in Nederland het accountantsberoep 100 jaar bestond, heeft de redactie van De Accountant een toekomstnummer willen uitbrengen: als het ware terugkijkend vanuit de positie over 25 jaar. Ik heb daar toen aan meegewerkt, onder de voorwaarde dat mijn foto bij dat artikel daadwerkelijk 25 jaar zou worden verouderd. Die techniek was toen tamelijk nieuw. Het is niet gebeurd. Maar zo onderhand weet ik wel hoe die foto er zou hebben uitgezien. Het NIVRA heeft in 2008 een nieuwe poging gedaan om achter het gordijn van de toekomst te kijken. De resultaten van die poging kregen vorm in “Jaarverslag 2020 Zilch”.

Volgens dat jaarverslag zal Zilch (Zilch platform) in 2010 worden opgericht (Advies en Assurance voor het MKB). Na ongeveer 5 jaar is er sprake van een vertrouwenscrisis rond de Big Four. Profiterend van de daarop volgende ontwikkeling van beperking van aansprakelijkheden krijgt Zilch vleugels. In 2020 beschikt het over een volledig gediversifieerd dienstenpakket. In dat jaar wordt bij een omzet van ruim € 13 mld. bijna € 5 mld. nettowinst gemaakt. Dan zijn ook 143.000 accountants aangesloten.

De jaarrekening is – zoals dat hoort – niet erg intrigerend. Stelselmatigheid kan blijken uit de ongebroken reeks van 10 jaar kerncijfers. Ik zie er geen accountantsverklaring bij. Jammer: ik vraag me af of die verklaring over 10 jaar erg zou zijn veranderd. Het is bovendien een veeg teken. Is de accountantsverklaring over tien jaar afgeschaft?

Er is wél een toelichting: uitgangspunt voor vermogens- en winstbepaling zijn de historische kosten. Zijn die terug van weggeweest? Is Fair Value dan toch afgeschaft? Dat zou een goed ding zijn. Ook in 2020 bestaat de jaarrekening uit de traditionele staten van balans en resultatenrekening. Wat me verbaast, zijn de hoge personeelskosten en de relatief lage afschrijvingen. Zilch is nota bene een IT-platform dat in 2018 met behulp van Zilch Agent software de handmatige auditwerkzaamheden vrijwel geheel laat verdwijnen. Over cashflows geen woord. Wel een enorme liquiditeit, die me desondanks enigszins verontrust. Het resultaat na belasting bedraagt € 4,7 mld. De liquide middelen bedragen € 3,8 mld. Verder zijn er geen balansposten van betekenis. Er zijn al jaren geen aflossingen gedaan. De investeringen mogen geen naam hebben. Het onderhanden werk is met € 160 mln. opgelopen. Maar dat verklaart het verschil niet. Er zal toch niet worden gestolen? Nee, het is vast een interim-dividend geweest. Maar er is geen voorstel voor winstverdeling, dus dat is dan toch weer niet zo duidelijk. Volgens mij kan een goede accountant ook in 2020 nog niet worden gemist.

Het zal nu ongeveer 30 jaar geleden zijn dat ik in een discussie met Jan Oonincx schreef (toen naar aanleiding van ontwikkelingen in bestuurlijke informatie) dat naar mijn mening de uitvinding van de boekdrukkunst wel het werk van de monnik veranderde maar niet de monnik overbodig maakte. Zo – naar aanleiding van Zilch – zal de accountant zich alleen overbodig maken wanneer hij zich uitlevert aan deze bedachte, bijna supranationale uniforme software van een monopolistisch IT-platform.

Dat – zoals bij Zilch – China participeert, is al bijna geen nieuws meer. Dat ING samen met RABO een groep vormt, was bijna goed gezien. Dat niet-accountants een accountantskantoor in eigendom kunnen hebben, lijkt een logisch uitvloeisel van het zeer brede dienstenpakket van grote adviesorganisaties waarin accountancy nauwelijks nog dominant is. Het bij Zilch aangekondigde fraudeschandaal met daarbij de vertrouwenscrisis ten aanzien van de Big Four hoop ik niet mee te maken. De accountancy-universiteit die door Zilch in 2011 wordt opgericht, heeft nu en hier als tegenhanger NIVRA-Nyenrode. En in Zilch zie ik eigenlijk een internationale versie van de SRA met een IT-platform. IFRS zullen nog steeds bestaan. Het ziet er bij Zilch naar uit dat de wereld nog wel wat verandert. Meer dan accountancy, is mijn indruk. Que sera sera.