Deze is volgens de RJ en IFRS alleen nodig wanneer er aanwijzingen (‘impairment-indicatoren’) zijn dat de waarde van de vaste activa buitengewoon is afgenomen. Voor goodwill geldt onder IFRS zelfs dat een impairment-test ieder jaar noodzakelijk is. Door de economische tegenwind heeft de test dit jaar voor sommige bedrijven veel weg van een verplicht bezoek aan de tandarts: onvermijdelijk, maar soms buitengewoon pijnlijk. De uitslag van de impairment-test kan immers een nieuwe klap betekenen voor een toch al geteisterd vermogen en resultaat.
In de jaarrekening over 2008 en de tussentijdse cijfers over 2009 zullen de (af)waardering van activa en het toelichten van risico’s meer aandacht krijgen dan ooit, ook van de toezichthouder AFM.

Goodwill is een belangrijke post op de balans van grotere – vaak beursgenoteerde – ondernemingen. Deze is het resultaat van overnames uit de tijd dat de crisis nog niet in beeld was. Goodwill ontstaat als verschil tussen de prijs die een onderneming bij een overname betaalt en de fair value van de identificeerbare activa en passiva van de overgenomen onderneming. De goodwill wordt dus tegen de kostprijs door de overnemende partij geactiveerd en gelet op de grote overnames in 2008 kan dit om forse bedragen gaan. IFRS staat uitsluitend toe dat goodwill wordt geactiveerd, waarbij niet (stelselmatig) wordt afgeschreven. In plaats daarvan moet men ten minste eenmaal per jaar een impairment-test uitvoeren. Als eerste stap dient men de realiseerbare waarde van de goodwill te bepalen; dit is de hoogste van de directe opbrengstwaarde en de bedrijfswaarde. De directe opbrengstwaarde is feitelijk de fair value van de kasstroomgenererende eenheid ofwel de ‘value in exchange’. De bedrijfswaarde is dan de ‘value in use’ die wordt berekend aan de hand van de netto contante waarde van de kasstromen van de kasstroom genererende eenheid.

Zonder rekenwerk kunnen we stellen dat de realiseerbare waarde van de goodwill bij de komende impairment-tests hoogstwaarschijnlijk gelijk zal worden gesteld aan de bedrijfswaarde. In het huidige klimaat biedt de fair value immers geen prettig vooruitzicht en zal snel leiden tot afboekingen.

Voor de bepaling van de bedrijfswaarde dienen de verwachte kasstromen over de levensduur van de goodwill contant te worden gemaakt. Nu is het in de huidige tijd lastig vol te houden dat de kasstroomprognoses van begin dit jaar onveranderd als basis kunnen dienen voor de impairment-test aan het einde van dit jaar. Kortom, men zal de verwachte kasstromen moeten herzien. Daarbij komt nog dat de kasstromen contant moeten worden gemaakt tegen de op het moment van het uitvoeren van de impairment-test verwachte (toekomstige) disconteringsvoet. Hoe subjectief en lastig deze ook is te schatten, we weten zeker dat de disconteringsvoet – mede bepaald door de vermogenskostenvoet van de onderneming en marktrentes – hoger zal zijn dan aan het begin van dit jaar. Nu zowel teller als noemer zich ongunstig ontwikkelen kunnen we voorspellen dat de bedrijfswaarde van de goodwill stevig kan dalen en derhalve óók geen redding biedt. Daalt de bedrijfswaarde onder de boekwaarde, dan moet het verschil ten laste van de winst- en verliesrekening worden gebracht.

Dat de onder IFRS rapporterende ondernemingen nog een stevige klap te verduren kunnen krijgen wanneer ook de niet tegen fair value gewaardeerde activa aan het einde van dit jaar moeten worden afgeboekt, geeft extra voeding aan de groeiende kritiek op IFRS.

IFRS geeft terecht de mogelijkheid af te waarderen tot bedrijfswaarde (‘value in use’). Men moet pas afwaarderen tot ‘value in exchange’ indien de bedrijfswaarde lager is. Ook dit is logisch. Men zal een actief immers afstoten indien de waarde in de markt hoger is dan de waarde die de onderneming zelf met het actief kan genereren.

De klap die nog komen gaat, kan hard zijn als de dag van de impairment-test aanbreekt. Dit mag de regelgeving niet worden verweten. IFRS is wat dat betreft wellicht een beetje hard, maar wel ‘fair’.