Alvorens massaal gehoor te geven aan de oproep van hun baas, is het zinvol de fiscale consequenties van het retourneren van de bonus onder ogen te zien. Er bestaan namelijk geen fiscale aftrekfaciliteiten voor terugbetaling van terecht ontvangen loon. De ontvangen bonus komt rechtstreeks uit het arbeidscontract voort. Onterecht verkregen salaris of een terugbetalingsverplichting op basis van een rechtsverhouding is hier niet aan de orde, de manager krijgt gewoon zijn verdiende loon.

De verkregen bonus is een vergoeding waarover de ING als werkgever loonbelasting inhoudt. Mocht een manager besluiten zijn prestatiebonus aan de geplaagde bank terug te betalen, dan leidt dat niet tot vermindering van die reeds ingehouden loonbelasting. Op diens jaaropgaaf –ongeacht of deze de bonus terugbetaalt; bruto, netto of helemaal niet – verschijnt het salaris inclusief bonus. Ergo: geen aftrekpost voor de eventuele bancaire spijtoptanten.

Nu vaststaat dat de bonus terecht is uitgekeerd, kan de Belastingdienst in geval van terugbetaling zich op het standpunt stellen dat sprake is van een schenking. Terugboeking van de bonus gebeurt namelijk zonder dat daar een juridische verplichting aan ten grondslag ligt. De gift van de terugbetalende manager wordt als dan ook nog eens getroffen door schenkingsrecht. Het tarief daarvan bedraagt minimaal 41% en kan, indien het om een forse bonus gaat die wordt terugbetaald, oplopen tot 68%. Het schenkingsrecht is overigens verschuldigd door de begiftigde, zijnde de ING. Aangezien de ING niet staat geboekstaafd als instelling van algemeen nut, is de gift voor de terugbetalende manager niet aftrekbaar.

Over de bonus is loonbelasting verschuldigd, en in geval van terugbetaling mogelijk ook nog eens schenkingsrecht. Opgeteld kan dat een effectieve belastingdruk over de bonus opleveren van meer dan 100%.

Cumulatie van loonbelasting en schenkingsrecht leidt tot een heuse excessieve heffing over de terugbetaalde bonus. Dit zal het humeur van onze schatkistbewaarder aanzienlijk verbeteren. Wat dat aangaat, snijdt het fiscale mes voor ’s lands penningmeester aan meerdere kanten. Zijn imago zal opvijzelen nu hij niet meer onmacht hoeft uit te stralen als weer eens gebonust wordt bij een met Staatscenten geholpen bank. Daarnaast hoeft er geen ingewikkelde spoedwetgeving verordonneerd te worden die een extra belasting op bonussen moet bewerkstelligen. Ten slotte – niet onbelangrijk – wordt de Staatsruif prettig gevuld door de samenloop van belastingheffing. Als Bos de bonusgerechtigde bankiers weet over te halen tot het retourneren van hun extra wedde, dan kan hij gaan dromen van Obama-gelijke proporties qua aanzien en gezag. Hoe simpel kan voorzienbaar electoraal gewin toch zijn; dat geen politiek strateeg in de omgeving van de PvdA-leider hiermee is gekomen, is een mysterie.

Afschuw uitspreken over bankiersbonussen is prima. Doe dat echter niet – in het belang van de schatkist – om te voorkomen dat deze worden uitgekeerd. Het gaat, zoals zo vaak, ook hier om de juiste timing. Achteraf morele verontwaardiging uitspreken is derhalve het devies. De helft van het werk – de inning van loonbelasting – is dan immers reeds geschied. Vervolgens zal een beetje bankier met een maatschappelijke antenne zijn bonus terugstorten. Op dat moment is het de beurt aan de Belastingdienst om op lucide en trefzekere wijze over te gaan tot het tariferen van de retourbonus met schenkingsrecht. Zie hier een staaltje zelfverrijking door de schatkist. Niemand anders dan de minister van Financiën is de facto de echte man in bonus.