Anders gezegd: de vertrouwensbreuk van de maatschappij ten aanzien van accountants stond aan de basis van de herziene wetgeving. Dit leidde tot het nu door de AFM uit te voeren onafhankelijk publiekrechtelijk toezicht op de accountantsorganisaties en de handhaving van de voor de beroepsgroep specifieke gedrags- en beroepsregels - totaal ruim 1.450 pagina’s aan regels (!) - door de Accountantskamer. Volop werk aan de winkel, aldus mr. Werkhoven. Hij signaleert dat door de invoering van de WTA, VGC en COS een breed scala aan - veelal open - normen voor ligt, waaraan bovendien alle accountants kunnen worden getoetst. Dus ook interne accountants van banken en verzekeraars, accountants werkzaam bij de Belastingdienst, CFO’s van beursgenoteerde ondernemingen, alle vormen van accountancy vallen na de invoering van de VGC onder het bereik van het tuchtrecht. ‘Dit moet interessante zaken gaan opleveren’, zo stelt mr. Werkhoven met een kritische blik naar het strijdveld van de financiële crisis. Het zou volgens hem, gezien de ernst ervan, het over­wegen waard zijn (ook) andere financiële beroepsgroepen - kennelijk moet dan worden gedacht aan bankiers, ­beleggingsadviseurs, hypotheekbemiddelaars, e.d. - aan publiekelijke tuchtrechtspraak te onderwerpen.

In het kader van de start van de Accountantskamer noem ik graag een recente tuchtzaak, die ingaat op de plaats en functie van het tuchtrecht. In JT 2009-8 ging het om twee accountants die gedurende meerdere jaren een goedkeurende accountantsverklaring afgaven. Kort na afgeven van de laatste verklaring gaat de onderneming failliet. Op grond van gebreken in de jaarrekening - onjuist verantwoorden van de omzet en winstmarge - werd de betrokken accountants verweten dat zij geen deugdelijke grondslag hadden voor hun accountantsverklaringen. Dat leverde een interessante jaarrekeningtechnische discussie op, maar het gaat mij hier om de overweging van de tuchtrechter over tot het door de betrokken accountants gestelde misbruik van procesrecht. De accountants voerden aan dat de klacht uitsluitend tot doel had een tuchtrechtelijke veroordeling te bewerkstelligen, om deze te kunnen overleggen in de civiele procedure waarin handelscrediteuren schadevergoeding vorderen. De RvT verwerpt dit verweer, omdat niet bleek ‘dat op voorhand is uitgesloten dat de behandeling van de onderhavige klacht zou kunnen bijdragen aan de doelstelling van de tuchtrechtspraak’. Aan de doelstelling van de tuchtrechtspraak zou afbreuk worden gedaan indien een accountant zich daaraan zou kunnen onttrekken, doordat de betrokken accountant en de klaagster dezelfde gedraging in procedures met een ander doel aan de orde stellen. Betrokkenen voerden tevens aan dat de klacht vragen van jaarrekeningenrecht opwerpt ten aanzien waarvan de Ondernemingskamer te Amsterdam ingevolge art. 1000 Rv exclusief bevoegd is. Volgens de RvT staat deze bevoegdheid van de Ondernemingskamer er niet aan in de weg dat in het kader van een tuchtrechtelijke beoordeling van het handelen van een accountant, in dit geval het geven van goedkeurende verklaringen bij jaarrekeningen, mede een oordeel wordt gegeven over de inhoud van de desbetreffende jaarrekeningen. Deze zelfstandige betekenis van het tuchtrecht komt regelmatig langs in civiele zaken tegen accountants op grond van wanprestatie of onrechtmatige daad. Veelal wordt de tuchtzaak dan als opstap gebruikt. De rechter kan dan betekenis toekennen aan het oordeel van de tuchtrechter, maar een negatief oordeel van de tuchtrechter betekent niet zonder meer dat sprake is van civielrechtelijke aansprakelijkheid. Het tuchtrecht heeft immers een ander doel.